Samochód elektryczny na drodze nie emituje spalin, ale jego produkcja pozostawia ślad tysiące kilometrów dalej – w kopalniach Konga, rafineriach Chin czy na solniskach Chile. W 2026 roku „czystość” auta definiuje się już nie rurą wydechową, a etyką łańcucha dostaw. Dowiedz się, jak systemy S-Rating i inicjatywy takie jak IRMA zmieniają oblicze przemysłu wydobywczego i dlaczego giganci motoryzacyjni mówią stanowcze „nie” wydobyciu minerałów z dna oceanów.
Ciemna strona rewolucji
Transformacja w kierunku elektromobilności często przedstawiana jest przez pryzmat redukcji emisji w fazie użytkowania pojazdu. W przypadku samochodów elektrycznych (BEV) brak emisji spalin na drodze jest faktem. Jednocześnie coraz większą uwagę zwraca się na etap produkcji, a w szczególności na wydobycie surowców wykorzystywanych w bateriach trakcyjnych. Pozyskiwanie litu, kobaltu czy niklu wiąże się z ryzykiem środowiskowym i społecznym, co sprawia, że odpowiedzialność producentów wykracza dziś daleko poza sam proces montażu pojazdu. W odpowiedzi na te wyzwania część producentów wdraża rozbudowane systemy nadzoru nad łańcuchem dostaw. Jednym z najlepiej udokumentowanych przykładów jest działalność Volkswagen Group, która od 2021 roku publikuje cykliczny raport Responsible Raw Materials Report, opisujący działania koncernu w zakresie odpowiedzialnego pozyskiwania surowców.
Systemy nadzoru dostawców i ograniczanie asymetrii informacji
Tradycyjny model zarządzania łańcuchem dostaw w motoryzacji koncentrował się głównie na bezpośrednich dostawcach (tzw. Tier 1). W przypadku surowców krytycznych dla baterii takie podejście okazało się niewystarczające, ponieważ największe ryzyka środowiskowe i społeczne występują na wcześniejszych etapach - w procesach wydobycia i rafinacji. W odpowiedzi na ten problem Volkswagen wdrożył system zarządzania łańcuchem dostaw określany jako Responsible Supply Chain System (ReSC), którego istotnym elementem jest tzw. S-Rating (Sustainability Rating). System ten obejmuje ocenę dostawców pod kątem kryteriów środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego (ESG). Uzyskanie odpowiedniej oceny stanowi istotny warunek udziału w nowych projektach zakupowych, choć proces ten ma charakter etapowy i obejmuje również działania naprawcze w przypadku zidentyfikowanych niezgodności. Równolegle koncern wykorzystuje narzędzia monitorowania ryzyka w łańcuchu dostaw, obejmujące analizę danych zewnętrznych oraz raportów dotyczących potencjalnych naruszeń standardów środowiskowych i społecznych. Celem tych działań jest ograniczenie asymetrii informacji pomiędzy producentem a rzeczywistym miejscem pochodzenia surowców.
Surowce wysokiego ryzyka i identyfikowalność łańcucha dostaw
W swoich raportach Volkswagen identyfikuje grupę surowców o podwyższonym ryzyku środowiskowym i społecznym. Obejmuje ona przede wszystkim materiały kluczowe dla produkcji baterii litowo-jonowych, takie jak lit, kobalt i nikiel, ale również inne surowce wykorzystywane w produkcji pojazdów, w tym grafit, aluminium czy magnez. W przypadku surowców bateryjnych koncern wprowadził wymóg zwiększonej przejrzystości łańcucha dostaw. Oznacza to konieczność identyfikacji pochodzenia materiałów oraz dążenie do śledzenia ich przepływu na kolejnych etapach przetwarzania, aż do poziomu kopalni lub rafinerii, w zakresie, w jakim jest to technicznie i organizacyjnie możliwe. W praktyce pozwala to na publikowanie list zatwierdzonych partnerów przemysłowych oraz zwiększenie kontroli nad źródłami pochodzenia materiałów.
Standardy międzynarodowe i działania w regionach wydobycia
Nadzór nad łańcuchem dostaw opiera się nie tylko na procedurach wewnętrznych producentów, ale również na współpracy z organizacjami międzynarodowymi. Volkswagen należy do inicjatywy Initiative for Responsible Mining Assurance (IRMA), w której opracowywane są standardy dla odpowiedzialnego wydobycia surowców. W kontekście wydobycia litu w Ameryce Południowej szczególne znaczenie ma wpływ na zasoby wodne. Region tzw. „trójkąta litu” (Chile, Argentyna, Boliwia) charakteryzuje się ograniczoną dostępnością wody, co powoduje napięcia pomiędzy działalnością przemysłową a potrzebami lokalnych społeczności. Raporty koncernu wskazują na prowadzenie dialogu z interesariuszami, w tym społecznościami lokalnymi i organizacjami eksperckimi, w celu ograniczenia wpływu działalności wydobywczej na środowisko. Równolegle Volkswagen publicznie opowiedział się za wstrzymaniem eksploatacji złóż minerałów z dna oceanów (deep sea mining), wskazując na brak wystarczającej wiedzy na temat długoterminowych skutków środowiskowych tego typu działalności.
Nowa definicja jakości w erze elektromobilności
Rozwój elektromobilności prowadzi do zmiany sposobu definiowania jakości produktu motoryzacyjnego. W tradycyjnym ujęciu jakość była utożsamiana przede wszystkim z parametrami technicznymi pojazdu oraz jego niezawodnością. W przypadku BEV coraz większe znaczenie ma również transparentność i odpowiedzialność w całym cyklu życia produktu. Zdolność producenta do wykazania zgodności łańcucha dostaw z normami środowiskowymi i społecznymi staje się istotnym elementem konkurencyjności. W tym kontekście „czystość” pojazdu elektrycznego nie odnosi się wyłącznie do braku emisji w trakcie jazdy, lecz obejmuje również warunki, w jakich pozyskiwane są surowce wykorzystywane do jego produkcji.
Czy wiesz, że ... ?
Projekt Cobalt for Development, realizowany m.in. przy udziale Volkswagena, koncentruje się na poprawie warunków pracy w rzemieślniczym wydobyciu kobaltu w Demokratycznej Republice Konga, zamiast całkowitego wykluczania tego sektora z globalnych łańcuchów dostaw.
Standardy Aluminium Stewardship Initiative (ASI) są wykorzystywane przez producentów motoryzacyjnych do ograniczania śladu środowiskowego produkcji aluminium, które odgrywa istotną rolę w konstrukcji pojazdów elektrycznych.
Wytyczne OECD dotyczące odpowiedzialnych łańcuchów dostaw minerałów są jednym z podstawowych punktów odniesienia dla przemysłu motoryzacyjnego w zakresie zarządzania ryzykiem społecznym i środowiskowym.
Literatura
- Volkswagen Group, Responsible Raw Materials Report, edycje 2021–2024. https://www.volkswagen-group.com/en/publications/more/responsible-raw-materials-report-2024-2986
- OECD, Due Diligence Guidance for Responsible Supply Chains of Minerals from Conflict-Affected and High-Risk Areas, aktualizacje 2023. https://www.oecd.org
- Initiative for Responsible Mining Assurance, IRMA Standard for Responsible Mining, 2022. https://responsiblemining.net
- Aluminium Stewardship Initiative, ASI Performance Standard, aktualne wydania. https://aluminium-stewardship.org
- [Fotografia] https://gemini.google.com/
